شيوهء به دست آوردن بطن آيه پيش از اين گفتيم كه درون هر آيه ، رسالتى كلى وجود دارد كه دايرهء آن ، از ظاهر تنزيل گسترده‌تر است . اين مفهوم عام ، همان رسالت آيه است كه آن را در برگرفته و جاودانگى همهء آيات قرآن را براى هميشه ، تضمين كرده است . ولى چگونه مىتوان به اين مفهوم عام دست يافت ؟ نخست ، بايد قرائن خاص و فضاى نزول آيه را در نظر گرفت ، سپس آن‌چه را در اصل رسالت آيه دخالت دارد ، نگه داشت و آن‌چه را دخالتى در آن ندارد ، وانهاد كه اين ، به شيوهء سبر و تقسيم منطقى « 1 » انجام مىگيرد . براى نمونه آيهء « سؤال از اهل ذكر » « 2 » در شأن مشركان نازل شده ؛ زيرا آنان از اصول نبوت آگاهى نداشتند . ليك شرك مشركان جايگاهى در اين حكم ندارد ، بلكه جهل آنان موجب اين حكم شده است . هم‌چنين خصوص مسألهء امكان نبوت بشر ، دخالتى در حكم ندارد ، بلكه هر امر مجهول را فرامىگيرد ؛ چه در اصول باشد و چه در فروع . مراجعه به يهوديان و پرسش از اهل كتاب نيز تنها بدين جهت است كه آنان اهل دانش و آشنا با مسائلى بودند كه مشركان نسبت به آن جهل داشتند ، اگر اين خصوصيات را ناديده انگاشته ، مغز سخن را در نظر گيريم ، اين حكم به صورت خالص از آن استخراج مىگردد : هر جاهل در هر مسأله ، بايد به دانشمندان در آن مسأله مراجعه كند . اين ، همان مفهوم فراگير آيه است كه رسالت كلى آيه را فرا روى جهانيان به تصوير مىكشد .

--> ( 1 ) . برهان « سبر و تقسيم » عبارت است از شمردن همهء احتمال‌هاى ممكن يا مفروض ، سپس اقامهء دليل بر نفىيكايك آنها ؛ تا تنها يك مورد باقى بماند كه علت ثبوت است . با اين شيوه ، ملاك حكم مترتب بر موضوعِ داراى عناوين متعدد ، كشف مىشود . شرط اين كه شيوهء ياد شده برهانى حقيقى باشد ، برشمردن همهء احتمال‌ها به روش حصر عقلى است كه اين از راه قسمت دوتايى مردّد بين نفى و اثبات صورت مىپذيرد ؛ در غير اين صورت ممكن است احتمال‌هاى ديگرى - غير از آن‌چه فرض شده است - وجود داشته باشد و در نتيجه موجب يقين نگردد . ( بنگريد به : اصول الفقه مظفر ، ج 2 ، ص 189 ؛ منطق مظفر ، ج 1 ، ص 111 و ج 2 ، ص 132 ) . ( 2 ) . نحل ( 16 ) 43 .